Занимательные упражнения (мауы?тыр?ыс к?неге?)


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
Мауыҡтырғыс күнегеүҙҳр ҡулланыу
.


Яппарова Р. А. Стҳрлетамаҡ районы


Уҡыу процесында мауыҡтырғыс күнегеүҙҳр ҡулланыу ҙур ҳұҳмиҳткҳ
эйҳ.
Мауыҡырыу


ул уҡытыу эшендҳ уҡыусыларҙа предметҡа ҡарата
ҡыҙыҡұыныу, белем алыуға ынтылыш тҳрбиҳлҳү маҡсатында төрлө
ме
тодик алымдар, дидактик ысулдар ҡулланыу. Дҳрестҳрҙҳ, мауыҡтырғыс
күнегеүҙҳр ҡулланыу материалды ҡыҙыҡлы, аныҡ, йҳнле ұҳм аңлайышлы
итеп биреү менҳн бергҳ, уҡыусыларҙа актив фекерлҳү тҳрбиҳлҳй.

Мауыҡтырғыс материалдар төрлө була, шуға күрҳ уларҙы ҡулланған
да
балаларҙың белем кимҳлен, йҳш айырымлыҡтарын ұҳм ҡыҙыҡұыныуҙарын
иҫҳпкҳ алырға кҳрҳк. Дҳрес барышында ҡыҙыҡлы ұҳм мауыҡтырғыс
күнегеүҙҳрҙе яңы материалды аңлатҡанда, уны нығытҡанда йҳки
ҡабатлағанда ҡулланырға була.

1
. Мҳктҳпкҳсҳ йҳштҳге балалар тормошт
а иң кҳрҳк була торған
күнекмҳлҳрҙең күбеұен уйын аша алалар. Ҳ мҳктҳпкҳ килгҳс, уйындан
етди эшкҳ күсергҳ тура килҳ. Был күсеш киҫкен булмаұын өсөн,
дҳрестҳрҙҳ уйын ұҳм мауыҡтырыусанлыҡ бигерҳк тҳ башланғыс кластарҙа
ҙур урын алырға тейеш. Был йҳштҳ балан
ың төп эшмҳкҳрлеге


уйын.
Үҙлҳштереүгҳ ауыр булған материалды күңелұеҙ итеп өйрҳтеүгҳ
ҡарағанда, уны күңелле аңлатыу маҡсатҡа ярашлыраҡ. Психологтарҙың
билдҳлҳүенсҳ, кесе йҳштҳге уҡыусылар уйын эшмҳкҳрлеге аша тормошто
өйрҳнҳ, төрлө эш алымдарын үҙлҳштерҳ
. Ҳйтҳйек, ҳгҳр уйында еңер өсөн
берҳй ұүҙ, ұөйлҳм ҳйтергҳ кҳрҳк икҳн, бала уларҙы хҳтерлҳргҳ күп көс
сығармай ярыш сҳме уны тиҙ ұҳм дөрөҫ ҳйтергҳ мҳжбүр итҳ. Ұөҙөмтҳлҳ
ана шул ұүҙҙҳр, ұөйлҳмдҳр баланың телмҳренҳ килеп инҳ. Уйын
психологик
ҡаршылыҡтарҙы ла

юҡка сығара. Уйындар балаларҙың
активлығын арттыра, ұҳлҳтлектҳрен асырға мөмкинлек бирҳ. Мҳҫҳлҳн:
“Магазинда”, “Уҡытыусы”, “Дауаханала” кеүек уйындарҙа уҡыусылар бер
-
береұе менҳн аралашалар, телмҳр бҳйлҳнешенҳ инҳлҳр. Уйындар дҳрестҳ
алынған мҳғлүмҳттҳргҳ

нигеҙлҳнҳ.

Грамматик уйындарҙа ұҳр ваҡыт
коллектив ҡатнаша, улар башлыса ярышыуға нигеҙлҳнҳ, ҡайұы ваҡыт
уҡыусылар төркөмдҳргҳ ұҳм командаларға бүленҳ. Шуға күрҳ уйындар
бик йҳнле үтҳ.

Шулай уҡ дҳрестҳрҙҳ башҡорт халыҡ уйндарын өйрҳтеү ҙур
ҳұҳмиҳткҳ эйҳ.
Бала ұҳр уйында ҡуйылған маҡсаттарға ирешеү өсөн
ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға тырыша. Үҙенсҳлекле башҡорт өндҳре лҳ
еңел үҙлҳштерелҳ. Балалар дҳрестҳ “Беҙ, беҙ, беҙ инек”, “Осто, осто”, “Аҡ
ҡалас”, “Буяу ұатыш”, “Йҳшерҳм яулыҡ” уйындарын яратып уйнайҙар. Ҳ

Аҡ тирҳк, күк тирҳк”
, “Ҡаҙҙар, ҡаҙҙар ҡайтығыҙ”, “Айыу
-
бүре юҡ икҳн”
кеүек уйындарҙы дҳрестҳ өйрҳнгҳс, саф ұауала уйнарға мөмкин. Был
уйындарҙың оҙон диалогтары телмҳр үҫтерергҳ булышлыҡ итҳ, ҙур
тҳрбиҳүи ҳұҳмиҳткҳ эйҳ.

Шулай итеп, башҡорт теле дҳрестҳренд
ҳ уйын алымдары телде
өйрҳнеүгҳ балаларҙа ҡыҙыҡұыныу уята. Уҡыусыларға грамматик
мҳғлүмҳттҳр биргҳндҳ, уларҙы яҙырға ұҳм ұөйлҳргҳ өйрҳткҳндҳ
проблемалы ситуацияны эсенҳ алған ҡыҙыҡлы уцындарҙы файҙаланырға
кҳрҳк. “Бала тик уйында ғына телдең нескҳлегенҳ өй
рҳнҳ” тигҳн Максим
Горький.

2
.
Шулай уҡ башҡорт теле дҳрестҳрендҳ йомаҡтар, чайнвордтар,
кроссвордтар, ребустар ұҳм башҡа шулай ҡыҙыҡұындырыусы саралар күп
ҡулланыла. Баланың фекерлҳү ҡеүҳұен арттырыу өсөн йомаҡ ҡойоу, сисеү


борон
-
борондан килгҳн иң мөұи
м сараларҙың береұе. Йомаҡтарҙың
асылына зирҳк бала ғына төшөнҳ. Уны сисеүсе үҙ фекер
ен, уйын предмет
ұҳм күренештҳрҙең сифатына йүнҳлтҳ. Йомаҡтар ҡойоу, сисеү сараларын
ҡулланыу балаларҙа башҡорт телен өйрҳнеү дҳрестҳренҳ ҡыҙыҡұыныу,
ұөйөү тойғоұо уята.

У
ҡыусылар төрлө темаға бирелгҳн кроссвордтарҙы, чайнвордтарҙы,
ребустарҙы ла бик телҳп сисҳлҳр. Улар балаларҙың уйлау, фекерлҳү,
эҙлҳнеү ұҳлҳттҳрен асырға ҙур мөмкинлек бирҳ. Ҡайұы бер теманы
үткҳндҳн ұуң, уҡыусылар үҙҙҳре лҳ ҙур телҳк менҳн кроссвордтар
тө
ҙөйҙҳр.

3
. Текстың йөкмҳткеұен асыҡлауға ҡыҙыҡұыныу уятыу өсөн,
дҳрестҳрҙе төрлөлҳндереп үткҳреү маҡсатында тестар үткҳреү файҙалы.

1
) Текстың яуаптары ұҳм ұорауҙары телдҳн уҡыла,

уҡыусылар дөрөҫ
яуаптарҙы ұайлап алалар.

А. Ғирфановтың “Ҡайын” хикҳйҳұе.
3

класс.

1
. Б
алалар ҡайҙа ағас ултырталар?

а) мҳктҳп тирҳлҳй

б) урам буйлап

в) өй янында

2
.
Уҡыусылар ниндҳй ағас ултырттылар?

а) милҳш

б)ҡайын

в) ҡарағай

3
. Айҙарҙың ҡайына ҡайҙа тура килде?

а) уртаға

б) ситкҳ

в) мөйөшкҳ

4
. Айҙарҙың ағасына нимҳ булды
?

а) машина тапаны

б) ұынды

в) кҳзҳ ашаны


2
)
Ҳгҳр ұөйлҳм текстың йөкмҳткеұенҳ тап килұҳ
«
+
»
, тамғаұы, тап
килмҳұҳ
«

»

тамғаұы ҡуйыла. Мҳҫҳлҳн, “Иренгҳн ике эшлҳр” ҳкиҳте.

1. Малай
ҙың исеме Самат.

2
. Самат бөтҳ эште лҳ еренҳ еткереп эшлҳй.

3
. Сарҙаҡтағы
бойҙайҙы болғатмай төшҳ.

4
. Ул атаұын алдай.

5
. Атаұы Саматҡа яңы итектҳрҙе бирҙе.

Шулай итеп, мауыҡтырғыс күнегеүҙҳр укыусыларҙа башҡорт теленҳ
ҡыҙыҡұыныу уята, балаларҙың логик фекерлҳү ұҳлҳтен үҫтерҳ, телмҳр
кимҳлен яҡшыртыуға ыңғай тҳьҫир итҳ.


Приложенные файлы


Добавить комментарий