Болуушкун наклонениези


"Тожу анчыларының ёзу-чаңчылдарын С.Сарыг-оолдун "Белек" деп тоожузунда көргүскени"
(С.Сарыг-оолдун "Белек" деп тоожузунга, 9 класс)
Сорулгалары: 1. Тожу анчыларының ёзу-чаңчылдарын болгаш херээжен аңчыларының дугайында билиндирери;
                        2.Чогаалдан узундулерни , тоогу материалдарын дамчыштыр                            уругларны торээн черинге, чонунга ынак болур кылдыр ки-
                            жизидери;
                        3. Аас болгаш бижимел чугаа сайзырадылгазы.
 
Дерилгези: слайдылар; оннуг саазыннар.
 
                                      Кичээлдин чорудуу.
I.Организастыг кезек.II.Кичээлдин киирилде кезээ.- Экии, уруглар. Бис эрткен кичээлдерде кым деп чогаалчының, чүү деп чогаалын өөрени п эрткен ийик бис? (С.Сарыг-оолдуң «Белек» деп тоожузун.)
- Ук тоожуда чүнүң дугайында бижээнил? (Тожунуң аңчылары Хаяжык, Илдирмааның өг-бүлезиниң амыдыралын дамчыштыр тыва чоннуң Ада-чурттуң улуг дайынынга өлүк-кижин дужаап, белек берип, үлүг-хуузун кииргениниң дугайында тоожуп турар)
1)Башкы
- Тоожуда херээжен аңчы маадыр кымыл? (Тоожуда херээжен аңчы маадырны Илдирмаа дээр).
Башкы: Эртинелиг Өдүгенниң
Эрес аңчы кызы-ла мен
Эзим-арга кадыр берттиң
Эглиш дивес ээзи-ле мен…
Ук тоожуда тожу херээжен аңчының амыдыралын тодазы-биле көргүскен. Шак ындыг маадырлыг херээжен аңчылар бистиң Тожувуста ылап-ла турган. Оларның бирээзинге Серен Бараан Чурукпановна хамааржыр. Ол кымыл дээрзин биске ______ дыңнадып бээр.
- Ам Илдирмааның овур-хевирин сактыптаалыңар. (Илдирмааның овур-хевирин номдан номчуур)
Таблица тургузарИлдирмааСерен Бараан ЧурукпановнаХерээжен аңчы
Дииң, кишти аңнап турар
Ада-чурттуң улуг дайынының үезинде хөй өлүүн дужаап, фронтуга дузаламчы кылдыр берген.
Үндезин Тожу чурттуг херээжен аңчы
Хөй өлүк-кишти дужаагаш, хөй шаңнал-макталдарны алганАда-чурттуң улуг дайынының үезинде хөй өлүүн дужаап, фронтуга дузаламчы кылдыр берген.
- «Белек» деп тоожунуң Илдирмаазы-биле Серен Бараан Чурукпановнаны деңнеп көрдүвүс. С.Сарыг-оол тожу херээжен аңчы кижиниң овур-хевирин ёзулуг шынныг, боттуг кылдыр чураан.
- Ам тожу аңчыларының ёзу-чаңчылдарының дугайында чугаалажыптаалыңар.
Биске ____ таныштырар.
« Аңчы тайга-таңдызынче аъттаныр деп турда, кадайы үдээр, тос-карактап чажыын чажып, олча-омактыг болурун күзээр.
Анчы кижи чеддер черинге четкеш, үш одаг дажын кылгаш, одун салгаш, одаан чемгерер, диленири ол. Ыяап-ла чалбарар.
Олча-олмактыг болурга, одаанга келгеш, аткан аңының төш бажын, кыдыг ээзин хайындырып чиир. Оран-таңдызынга четтиргенин илередир. Аалынче дедир чоруурда албан кургаг чээргенин белеткээш, дус, шайын ыжык черге салып каар. Соонда келир аңчыларга арттырары ол.»
4)Тоогу материалдары-биле ажыл.
- Бо тоожуда Тожунун толээлери Илдирмаа биле Хаяжыктын, оларнын оглу Адыгжынын овур-хевирлерин дамчыштыр Тыва Арат Республиканын чонунун Ада-чурттун Улуг дайынынын  уезинде  фронтуга боттарынын бар-ла шаа-биле сеткилинин ханызындан дузалажып турганын коргускен. Бистиң маадырывыс Ленин ордениниң эдилекчизи Серен Бараан Чурукпановна база-ла өг-бүлези-биле деңге дузазын көргүскен.
  
5) Кичээлде ооренген, чугаалашкан чуулунге  чуу деп улегер домактарнын уткалары дугжурун оореникчилерден айтырар.
 ( Ч.: Демниг сааскан теве тудуп чиир. Чангыстын шаа чок, коптун кужу хой.
Эжишкилер найыралы эртине дагны тургузар…) 
IV. Кичээлдин туннели.
1) Ада-чурттун Улуг дайынынга Совет Эвилелинин Тиилелгени чедип алганынга тыва чоннун улуг-хуузу кончуг улуг.
  
V.Бажынга онаалга.1) Кыска чогаадыг-бодал «Чонум белээ-Тиилелгеге дуза».

Приложенные файлы


Добавить комментарий