Тыва литературанын ундезикчилери

Салчак Калбак-Х™рекович Тока
1901 чылдыS декабрь 15-те ТаSды-ТываныS Салчак кожууннуS Мергенге т™р_тт_нген. Тос чадырга т™р_тт_нген болгаш, ол с™™лз_реди 1952, 1967, 1968 чылдарда «АраттыS с™з_» деп алдарлыг трилогиязын бижээн. Ук чогаалды делегейниS 29 дылдарында очулдурган.
1920 чыл _езинде АраттыS революстуг шериинге албан эрттирип тура, бижикке ™™ренгеш, Москвада Ч™™н ч_к улустарыныS коммунистиг университединге 1925-29 чылдарда ™™ренген.
Чогаал ажылын 1930 чылда «СамбукайныSS чугаазы» деп баштайгы тыва тоожуну бижииринге киржилгези-биле эгелээн. 1931 чылда «Кинчини _зе шапканы» деп чогаалы парлаттынган.
1942 чылдан эгелеп ТАР-ныS, 1945 чылдан бээр ССРЭ-ниS чогаалчылар эвилелиниS кежиг_н_.
1973 чылдыS май 11-де м™чээн.





Виктор Шогжапович К™к- оол- 1906 чылдыS март 1- де ТаSды- ТываныS Ов_р- Торгалыгга т™р_тт_нген.
Бижикке боду ™™ренген, МосквадаЧ™™н ч_к
УлустарыныS коммунистиг университедин, К_р_нениS А.Луначарский аттыг театр уран
ч__л_н_S институдун дооскан.
1938 чылдан эгелеп ТываныS х™гж_м-шии театрынга театр студиязыныS башкызы кылдыр, директору, режиссеру, артизи бооп ажылдаан. Драматург.
Чогаал ажылын 1934 чылдан эгелээн. «Чутту утпаалыSар», «Чалым-Хая» деп баштайгы шиилери 1935 чылда сценага к™ст_п келген. 1936 чылда «Хайыраан бот», «Маны-Кара» деп шиилери бижиттенген. Ол х™й ырларнын аялгазын чогааткан.
1942 чылдан бээр ТАР-ныS, 1945 чылда ССРЭ-ниS Чогаалчылар эвилелиниS кежиг_н_. Б_г_ РоссияныS театр ажылдакчыларыныS кежиг_н_. РСФСР-ниS, Тыва АССР-ниS улустуS артизи.
1980 чылдыS февраль 20-де м™чээн.







Степан Агбаанович Сарыг- оол – 1908 чылдыS ноябрь 17- де ™в_рн_S Торгалыгга т™р_тт_нген.
ОолдуS бичиизинде- ле талантызы илереп, билдинип келген. Ов_р чурттуг ™скус оол моол бижикти боду ™™ренип алгаш, он _ш харлыындан эгелээш школага элээн х™й ™™редилге номнарын бижээн.
Прозачы, ш_л_кч_, шиичи, очулдурукчу, УлустарныS найыралы, К_ш- ажылчы Кызыл Тук, „ ХундулелдиS демдээ ” орденнерниS кавалери, ТываныS улустуS чогаалчызы, ат- суруглыг „ АSгыр- оолдуS тоожузу ” деп роман- дилогияныS автору.
1983 чылдыS май 27- де м™чээн.













Олег Карламович Саган- оол- 1913 чылдыS январь 1- де ТаSды ТываныS Даа кожууннуS Шемиге т™р_тт_нген. Эрте чажында ™ск_с арткаш, кырган- ачазынга ™скен. Кырган- ачазы тулган тоолчу, уйнуун тоолдарныS, тоолчургу болгаш т™™г_ чугааларныS хуулгаазын делегейинче бо- ла алгаш баар турган. Ол делегей ону с™™лз_реди демир- _ж_к туткаш, тыва номчукчуга чээрби беш харлыында кижи, ооS чайгылыышкыннары биле к_зел-бодалынын дугайында дамчыдарынче албадапкан. 1928 чылда Кызылга моол бижикке ™™ренип тургаш, эге школаны дооскан. 1930- 1935 чылдарда Улан- Удэге моол ажылчын факультетке ™™ренгеш, ИркутскиниS башкылар институдун, СЭКП ТК- ныS чанында Дээди партия школазын дооскан.
Чогаал ажылын 1937 чылдан эгелээн. Ол чылын баштайгы ш_л__ „ БистиS т™рээн чуртувус ” парлалгага _н_п келген.
1942 чылдан эгелеп Тыва Арат РеспубликаныS, 1945 чылдан бээр ССРЭ- ниS Чогаалчылар эвилелиниS кежиг_н_.
1971 чылдыS апрель 7- де м™чээн. Ол б™г_нге чедир ТываныS чогаалчыларыныS ниити одуруунда артпышаан.





Сергей Бакизович Пюрбю- 1913 чылдыS сентябрь 7- де ТаSды- ТываныS Бээзи кожууннуS Эъжим сумузунуS Одуруг- Аксынга т™р_тт_
·нген.
1928 чылдан 1932 чылга чедир Ленинградка ™™ренген- баштай СоSгу ч_к факультединге, оон Совет Ч™™н ч_кт_S биче бууруй чоннар курузунуS педагогика салбырынга улаштыр ™™ренген. 1932 чылда ™™редилгезин дооспайн, Тывага т™рээн дыл башкылап эгелээн.
Чогаал ажылынче 1930 чылда кирген. ЭS баштайгы „ Чечек ” деп ш_л_глелди 1939 чылда бижээн.
С.ПюрбюнуS салым- чаяанныг очулгаларын дамчыштыр тыва номчукчу т™рээн дылынга А.ПушкинниS „ Евгений Онегин ”, В.ШекспирниS „ Ромео биле Джульетта ” деп делегей классиказыныS чогаалдарын номчуп билип алган. ОоS баштайгы чогаал шинчилелдиг ажылы „ Аныяк чогаалчыларга дуза ” (1939) деп ном болган.
ТАР- ныS Чогаалчылар эвилелиниS баштайгы даргазы, улусчу чогаалчы болгаш ТываныS К_р_не шаSналыныS лауреады.
1975 чылдыS декабрь 27- де м™чээн.


Василий Люндупович Эренчин- 1917 чылдыS февраль 17- де ТаSды- ТываныS Салчак кожууннуS Калбак- Хады деп черге т™р_тт_нген.
Бижик б™лг_м_нге чаа тыва бижикке ™™ренгеш, Даг- АлтайныS Ойрот- Турага башкы техникумун дооскан.
Амыдыралын бичиизинде х™лечиктеп эгелээн, чаа тыва бижикти чонга ™™редип, Шагаан- Арыгга, Эрзинге, Тес- Хемге башкылап, школа директорлаан.
Баштайгы ш_л__ 1933 чылда „ Шынга ” парлаттынган. ОоS ш_л_ктери, очерктери, чечен чугаалары республика солуннарынга, „ Улуг- Хем ” альманахка _нг_лээн. Чырыкче „ Ш_л_ктер”(1955), „ Чаартылга ” (1961) деп номнары парлаттынган.
1942 чылдан эгелеп ТАР- ныS Чогаалчылар эвилелиниS кежиг_н_, 1945 чылда ССРЭ- ниS Чогаалчылар эвилелиниS кежиг_н_нге кирген.
1961 чылдыS июль 21- де озал- ондакка таварышкаш м™чээн.




Байкара Дамчаевич ХовеSмей- 1915 чылдыS январь 20- де ТаSды ТываныS Салчак кожууннуS Баян- Колга т™р_тт_нген.
1929 чылда Кызылга баштай моол бижикти, дараазында чаа чогааттынган тыва бижикти ™™ренгеш, Москвада Ч™™н Ч_к улустарыныS коммунистиг университедин дооскан.
Чогаал ажылын 1934 чылда эгелээн. „ ОктябрьныS тугу ” деп баштайгы ш_л__ ол- ла чылда „ Шын ” солунга _нген.
1942 чылдан эгелеп ТАР- ныS, 1945 чылдан бээр ССРЭ- ниS Чогаалчылар эвилелиниS кежиг_н_, „ Х_нд_ткелдиS демдээ ” орден- биле, „ ШылгараSгай к_ш- ажыл дээш Владимир Ильич ЛенинниS т™р_тт_нгенден бээр 100 чыл оюн таварыштыр ”, „ ШылгараSгай к_ш- ажыл ” дээш деп медальдар- биле шаSнаткан.
1972 чылдыS октябрь 6- да м™чээн.









Леонид Борандаевич Чадамба- 1918 чылдыS март 18- те ТаSды ТываныS Тожу кожууннуS ХоS- Ш™л деп черге т™р_тт_нген
1927- 29 чылдарда моол бижикке: баштай Эн- Суг х_рээзинге, дараазында Тоора- ХемниS баштайгы чаданыS школазынга ™™ренгеш, 1930- 31 чылдарда чаа тыва бижикти Кызылга т_р курстарга ™™ренип алган. Улаштыр чаа бижикке улусту к_жениишкинниг, массалыы- биле ™™редип турган. 1937 чылда ™™редилге комбинадыныS, 1955 чылда Тыва областыS совет- партия школазын дооскан.
„ Терекчигеш ” деп баштайгы ш_л__н 1933 чылда парлаткан. Чогаал ажылынче 1941 чылда кирген.
РСФСР- ниS алдарлыг артизи, ТываныS УлустуS чогаалчызы. Тыва уруглар чогаалыныS _ндезилекчизи.














































Тыва литературанын
ундезилекчилери

Приложенные файлы


Добавить комментарий