проект Дошка-олчей удазыны


Чтобы посмотреть презентацию с картинками, оформлением и слайдами, скачайте ее файл и откройте в PowerPoint на своем компьютере.
Текстовое содержимое слайдов презентации:

Элегес-Аксы ортумак школазыПРОЕКТ«ДОШКА БОЛГАШ ѲЛЧЕЙ УДАЗЫНЫ»Удуртукчузу: Сарыглар Р.К.Куусеткени: Монгуш С.Ю (ава)Монгуш Айдана-2а класстын оореникчизи ДОШКАдошка Дошка дээрге ийи муң чыл узун төөгүлүг тыва улустуң тос сан –биле холбашкан амыдырал чаңчылының сагындырыы-дыр.Тыва тон өөгү-дүрТыва бөрт чиңзези-дир Тос-хүндүлүг болгаш бөдүүн санТываларның эң хүндүлүг, чугула эт-севиниң бирээзи тос-каракДошканын онза талазы дээргедостактарынын санны тос болурунда, 9-биле тываларнын дараазында «тостары» холбашкан: {5C22544A-7EE6-4342-B048-85BDC9FD1C3A}Тыва адыОрус адыдоржуалмазбазырплатинабадмаарыгарубиншуруТопаз азы кораллманыжемчугсуузунгранатНогаан хашизумрудалдынзолотомөңгүнсереброТываларда тос эртине бар Сүт, артыш, шаанак, агы, каңгы, чойган, шиви, пөш, кодан-хаагыТос аржаан Бора аътты, сарыг сергени, калчан ак хойну, кара иртти, ак буганы, күзүнгүнү, буга-ээренни, чаа тиккен өгнү, ивини азы тевени ыдыктаарыТос ыдык Оваа дагыыры, суг бажы азы булак дагыыры,Буга өөжү азы буга дөзү дагыырыОт дагыыры аал-чурт орнун, чер хиндиин, хам ыяшты, тел ыяшты дагыыры, тайга азы даг дагыырыТос дагылга 9 ак тевеАътХойѲшкуШарыТос ас азы дииң кежиТос лаң (бир лан 37,3 граммга дең) мөңгүнТос ак Дошканы эге баштай сомалай баглаарда, ийи холдуң баштайгы үш-үш салаалары-биле тос чүүл, тос янзы шимчээшкинни кылыр. Оон улаштыр ол-ла дошка сомазын кончуг кичээнгейлиг дескилей аарак аяар дыңзыдыптарга, борбак дошка боду чаяаттына бээр.ДОШКАНЫ КЫЛЫРЫ Дошканың шидизин кошкаткаш, ооң ийи будун дужамыктааш, изиг илиир-биле ширээ кырынга базыптар болза, ол борбак дошка өлчей удазын бооп хуула бээр.ДОШКА-ѲЛЧЕЙ УДАЗЫН Тываларның эң чараш, эң нептеренгей хээзи азы удазынының чолдак адын «өлчей удазын» дээр. Чогум адын «кыдыы чок аас-кежик, төнчү чок буян-кежик» дээр. Ук өлчей-удазынның сомазы 12 шыйыгдан тургустунган. Оларнын тус бүрүзүн он ийи дириг амытанның ады-биле адаан. «Күске», «Инек», «Пар» дээр 1-ги, 2-ги, 3-кү шыйыгларны «Күскеден» эгелээш, хүн аай адаар. Оларны чуруурда, солагай талакы үстүүртен эгелээш, оң талакы адаанче шавыштыр бадырарга, дараазында хевир дүрзүлеттине бээр. Ооң сооңда «Тоолай», «Улу», «Чылан» деп 4-ку, 5-ки, 6-гы шыйыгларны база-ла хүн аай адаар. Оларны чуруурда, оң талакы үстүүртен эгелээш, солагай талакы адаанче бадырарга, дараазында хевир дүрзүлеттине бээр. Үстүнде алды шыйыгны херек кырында аңгылай шыйбас, а бот –боттарының кырынга олуй-солуй чуруур. Ынчаарга хана-карак деп аттыг дараазында хевир дүрзүлеттиннер. «Аът» азы «бөрт» дээр чедиги шыйыг соонда мындыг хевир дүрзүлеттинер. «Хой» азы «дужамык» дээр 8-ки шыйыг соонда мындыг хевир кирер «Мечи» (Сарбашкын) азы «Солагай эгин» деп 9-ку шыйыг соонда мындыг хевир тургустунар. «Дагаа» азы «Оң талакы эгин» деп 10-гу шыйыг соонда мындыг хевир дүрзүлеттине бээр. «Ыт» азы «Солагай чан бажы» деп 11-ги шыйыг соонда мындыг хевир дүрзүлеттинер. Адак соонда «Хаван» азы «оң талакы чан бажы» деп шыйыг соонда өлчей-удазынның сомазы четчи бээр мындыг. Дошка баглаар, өлчей-удазынны чуруп, сиилбип билирлерни хоочун тывалар эртемниг, ус-уран кижилер деп бедик үнелээр чаңчылдыг.

Приложенные файлы


Добавить комментарий